Friday, November 21, 2008

Рэпи тоҷикӣ

Гузориши тасвирияшро бубинед



موسیقی رپ در تاجیکستان مخالفان فراوانی دارد و بسیاری راغب اند از سر حوصله به رپ و رپخوانان بتازند و این گونه موسیقی را یکی از نمادهای تنزل فرهنگ جامعه بنامند. ولی با وجود این، رپ میان جوانان تاجیکستان برای خود جای پایی باز کرده است، با این ه نتوانسته جایگزین پاپ شود.

نخستین ترانه های رپ در تاجیکستان در میانه های دهه ۱۹۹۰ اجرا شد. رپخوانان آن دوره غالبا جوانان شهری بودند که ترانه هایشان هم روسی و انگلیسی بود و اصالت اندکی داشت. از این رو معمولا شمار طرفداران این هنرمندان از شمار دوستانشان فراتر نمی رفت. بیشتر جوانان شیفته موج تازه ای از موسیقی پاپ تاجیکی و ایرانی بودند.

ظهور جوان قامت بلند و ریشویی با پوشش غریب و نام غریب تر "دکتر امفر" روی صحنه رپ بود که وضعیت را اندکی به سود موسیقی رپ تغییر داد.

دکتر امفر در زندگی واقعی "فیروز امامف" است که مانند بسیاری دیگر از جوانان تاجیک تازه از مهاجرت کاری از روسیه برگشته بود، با عذاب و مشقت صدها هزار هموطن هم سرنوشتش که فشار روزگار به خارج رانده بودشان، آشنا بود و آن ماجراها را در شکل آهنگ های رپ به مخاطبانش تعریف کرد.

دکتر امفر در رپ های تاجیکی خود جوانان را به تحصیل دانش تشویق می کرد، تا زندگی بهتری دست و پا کنند و به ذلت مهاجرت برای کار تن درندهند.

به تدریج آلبوم های فیروز در میان پرفروش ترین لوح های فشرده تاجیکستان قرار گرفت و حتا معروفیت او باعث شد که همراه با ستاره های محبوب پاپ تاجیکستان در امتزاج دو گونه موسیقی پاپ و رپ بکوشد و با آنها آهنگ و ترانه آفریند.

کامگاری آهنگ های پارسی تاجیکی دکتر امفر دیگر جوانان رپخوان را هم تشویق کرد که به زبان مردم رپ بخوانند. برخی از آهنگ های رپ دوزبانه شدند؛ به زبان های روسی و فارسی یا انگلیسی و فارسی.

از میان پیروان دکتر امفر که به شهرت دست یافتند، می توان از اسماعیل اسماعیلف، معروف به "مستر اسماعیل" یاد کرد که بیشتر به موضوع های اجتماعی توجه دارد.

خسرو رجبف، ملقب به "آبادا" هم در ردیف رپخوانان نوظهور معروف تاجیک قرار گرفته است. او می گوید، اگر آهنگ رپ عاری از سخن ناسزا و موضوع آن نزدیک به قلب جوان ها باشد، می تواند به آسانی به دل شنونده ها راه یابد و خواننده آن کمتر سرزنش خواهد شد.

اما انتقاد از رپ و رپخوان ها در تاجیکستان پدیده عجیبی نیست. فرهنگ جوامع سنتی در برابر چیز تازه مقاومت می کند، به ویژه اگر ریشه آن در فرهنگ خارجی باشد. رپ و پوشش رپخوان ها پیوسته مورد انتقاد رسانه های گوناگون کشور قرار می گیرد.

برخی از رپخوان ها که در آهنگ های خود از عبارات رکیک و سخنان ناسزا کار می گیرند، معمولا در برابر این ملامت ها زبان کوتاهند. منتقدان می گویند که این آهنگ ها جوانان تاجیک را به بیراهه خواهد برد. افزون بر این، به گفته آنها، متن آهنگ ها بسیار ضعیف و بی معناست و موسیقی آن هم گوش خراش است.

رپخوان ها در پاسخ می گویند که رفتار و گقتار چند تن را نباید به همه رپخوان ها تعمیم داد و رپ را در کل تقبیح کرد. با وجود این، تا کنون رپ در تاجیکستان رسمیت نیافته است و رپخوان ها اجازه ورود به آزمون (مسابقه) سراسری "سرود سال" را ندارند. این آزمون همه ساله بهترین آهنگ های سال را معرفی می کند و هرگز هیچ رپخوانی روی صحنه آن نرفته است.

به راستی، بیشتر جوانانی که هوس آوازخوانی می کنند، پاپ را می پسندند و برخی از هنرمندان پاپ مانند "منیژه دولت" رپ را به باد انتقاد می گیرند. اما در همین حال، شماری دیگر از ستاره های پاپ مانند شبنم ثریا و پروین شکرالله همراه با دکتر امفر و مستر اسماعیل پاپ و رپ را در هم می آمیزند و این آمیزش را بیشتر جوانان خوش پذیرفته اند.

بدین گونه، هرچند در حال حاضر شمار هواداران رپ در تاجیکستان چشم رس نیست، اما میزان پذیرش آن از سوی جامعه رو به افزایش است. نمونه آن هم دعوت از دکتر امفر به بزم و سورهای عروسی و ختنه و زادروز است، طوری که دختران با پوشش ملی تاجیکی زیر نوای رپ دکتر امفر می رقصند.
Рэпро дар Точикистон хар як нафаре аз хунармандону ахли солрафтаи адаб, ки танбал нест, онро танкид мекунад. Вале сарфи назар аз ин, эхтимол мерафт, ки рэп миени чавонон мисли кишвархои дигар шухра касб кунад. Аммо рэп харчанд чанд сол боз дар Точикистон суруда мешавад, натавонист чойи попро танг бикунад.

Рэп аз миенахои солхои навади карни бист ба Точикистон омад. Рэпсароени аввалӣ чавонхои русзадашудаи шахри буданд, рэпро низ бо забонхои руси ва англиси месуруданд ва гумони голиб хам он аст, ки рэпхояшон на моли худашон буд. Табиист, ки шумори мухлсионашон хам аз шумори дустонашон бештар набуд. Мардум, аз чумла чавонхо шефтаи поп буданд, ва аксаран хам попи точикиу эрони.

Назари мардумро ба рэп пайдоиши чавони коматбаланду ришдор бо либосхои гарибе бо номи Доктор Эмфер то андозае дигар кард. Номи аслии у Фируз Эмомов аст ва Фируз, ки ба тозаги аз мухочирати кори аз Русия баргашта буд, азобу машаккати садхо хазор хамватани чавони худро дар гариби бо забоне барояшон фахмо ва ошно ва бо оханге нав кисса кард. Доктор Эмфер дар рэпхои точикии худ чавонхоро ба хондан ташвик мекард, то бесаводиву бедониши онхоро суйи корхои сиех дар кишвархои бегона набарад.

Пас аз он ки сидихои Фируз миени пурфуруштарин таронахо дар Точикистон чой гирифтанд, чанд ситораи попи Точикистон бо Фируз поп ва рэпро микс карда хамрох суруд хонданд.

Чавонхои дигари рэпсаро низ чун диданд, рэп бо забони точики чи гуна метавонад дили шунавандахоро ба даст орад, ба забони точики гузаштанд. Шуморе аз рэпхо зуллисонайн: руси ва точики е англиси ва точики шуданд.

Хамин гуна, сурудани рэп бо забони точики имруз дар баробари Доктор Эмфер миени чавонхои точик исми Мастер Исмоил, (Исмоил Исмоилов)-ро низ маъруф кард.

Ва феълан, чанд чавони дигари рэпсаро низ хастанд, ки аз байнашон мехохам ба вижа Хусрав Рачабов бо тахаллуси Абада-ро кайд кунам. Абада дорад дарк мекунад, ки рэп агар ори аз харфхои фахш бошад ва хам мавзуъаш наздик ба мавзуъоти калби чавонхо бошад, метавонад ба осони ба дили шунавандахо рох ебад. Ва хам танкиди камтар бишнавад.

Дар мавриди танкид. Хамоне ки гуфтем, чомеаи суннатии точик ба душвори хар чизи тозаеро ба фарханги худ мепазирад, махсусан агар он чиз гарби бошад. Рэп ва тарзи либоспушии рэпсароен низ хеле зиед аз чониби хар ахли адаб, ки танбал нест ва бо истифода аз куллия навъи расонахо танкид мешунавад. Ба ин гуна танкидхо рэпсарохо посухи дуруст хам дода наметавонанд, чунки дар рэпхо хеле зиед харфхои фахше, ки шуниданаш барои гушхои точикон гарон аст, садо медиханд. Мунаккидон мегуянд, ин бегонашудагон зи фарханг ахлоки чавонхоро бо ин сурудахои хеш коста мегардонанд, матнхояшон пур аз иштибоххои забонист, охангашон..оханг хам ки надоранд, мегуянд мунаккидон. Рэпсароен мегуянд, чун чанд нафар агар аз матнхои сабук ва пур аз фахш истифода бурд, набояд ки панч ангуштро хамсон дид ва тамоми рэпро зери тозиенаи танкид бикашид. Мунаккидон хеч харферо хам шунидан намехоханд, рэпро имсол хатто ба озмуни давлатии Суруди Сол рох надоданд ва мегуянд, биравед, поп бисароед, агар фалаку шашмаком наметавонед ва намехохед.

Ба дурусти низ, аглаби кулли чавононе ки ба сарояндаги ру меоранд, попро афзалтар мешуморанд ва бархе хам ба мисли Манижа Давлатова дар пайрави ба чамъият рэпро танкид хам мекунанд. Ва аммо дар хамин хол чанд попсарои машхури дигар мисли Шабнами Сурайе, Парвина Шукруллоева хамрох бо рэпсароен Доктор Эмфер ва Мастер Исмоил поп ва рэпро микс карданд, ва ин миксашон низ хуб пазируфта шуд. Шабнам хатто хамрох бо ДЧ Флип талоши рэп сурудан низ кард.

Ба хамин гуна, харчанд феълан шумори мухлисони рэп чашмрас нест, вале хамин чанд мохи ахир раванди тозае дар чомеаи Точикистон пайдо шудааст, ки метавонад ба зуди тагйироте дар шумори мухлисони рэп боварад. Ва он хам ин аст, ки Доктор Эмферро доранд мардум барои сурудан ба маъракахои хурснадии худ мисли сури арусиву базми хатна ва зодруз даъват мекунанд ва хам духтарон либосхои миллии точики дар бар зери навои рэпи Эмфер мераксанд.